Өнімнің сапасы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету маңызды

Қазіргі таңда өнімнің сапасы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету – тұтынушылардың өмірі мен денсаулығын қорғаудың маңызды шарттарының бірі. Бұл ретте өнімге, сондай-ақ оны өндіру, сақтау, тасымалдау, өткізу және кәдеге жарату процестеріне қойылатын міндетті талаптарды белгілейтін техникалық регламенттердің рөлі ерекше.

Техникалық регламенттердің негізгі мақсаты – адамның өмірі мен денсаулығын, жеке және заңды тұлғалардың мүлкін, қоршаған ортаны қорғау, сондай-ақ тұтынушыларды жаңылыстыруға әкелетін әрекеттердің алдын алу.

Техникалық регламенттердің талаптарын сақтау өндірушілер мен импорттаушыларға белгіленген талаптарға сәйкес келетін қауіпсіз әрі сапалы өнімді айналымға шығаруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, міндетті талаптарды орындау:

- тұтынушылар үшін өнімнің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге;

- экологиялық талаптарды сақтауға;

- өнімнің техникалық регламенттердің талаптарына сәйкестігін растауға;

- тұтынушылардың сенімін арттыруға және өнімнің бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге ықпал етеді.

Техникалық регламенттердің талаптары электр техникалық бұйымдарға, тамақ өнімдеріне, құрылыс материалдарына, көлік құралдарына, парфюмериялық-косметикалық өнімдерге және басқа да өнім түрлеріне қолданылады.

Техникалық регламенттердің талаптарының сақталуын бақылау бірнеше деңгейде жүзеге асырылады:

- мемлекеттік бақылау – уәкілетті мемлекеттік органдар өз құзыреті шегінде бақылау іс-шараларын жүргізеді және заңнамада көзделген шараларды қолданады;

- өндірістік бақылау – өндірушілер өндірістің барлық кезеңінде өнім сапасына өндірістік бақылау – өндірушілер өндірістің барлық кезеңінде өнім сапасына ішкі бақылауды қамтамасыз етеді;

- сәйкестікті бағалау – заңнамада көзделген жағдайларда өнім аккредиттелген зертханаларда сынақтан өткізіліп, сәйкестікті бағалау рәсімдерінен өтеді.

Техникалық регламенттердің талаптарын сақтау кәсіпкерлік субъектілерінің заңмен белгіленген міндеті ғана емес, сонымен қатар тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың, өнім сапасын арттырудың және отандық өндірушілерге деген сенімді нығайтудың маңызды тетігі болып табылады.

Арал аудандық  санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы кәсіпкерлік субъектілеріне өнімді өндіру және өткізу кезінде техникалық регламенттердің міндетті талаптарын қатаң сақтаудың маңыздылығын еске салады. Қауіпсіздік талаптарына сәйкес келмейтін өнімді айналымға шығару Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес жауапкершілікке әкеп соғуы мүмкін.

Қауіпсіз әрі сапалы өнім – халық денсаулығының, тұтынушылар сенімінің және ел экономикасының тұрақты дамуының негізі.

Қазіргі таңда өнімдердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, тұтынушылардың құқықтарын қорғау және адам өмірі мен денсаулығына келетін қауіптің алдын алу – мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының бірі. Осы мақсатта Қазақстан Республикасында өнімдерге, олармен байланысты процестерге және қызметтерге қойылатын міндетті талаптарды белгілейтін техникалық регламенттер қолданылады.

Техникалық регламенттердің талаптарын сақтау – өнім өндірушілерге, импорттаушыларға, сатушыларға және техникалық реттеу саласындағы басқа да субъектілерге қойылатын маңызды міндет. Себебі техникалық регламенттер талаптарының сақталмауы өнімнің сапасы мен қауіпсіздігіне әсер етіп қана қоймай, азаматтардың өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға және мүлікке зиян келтіруі мүмкін.

Техникалық регламент дегеніміз не?

Техникалық регламент – өнімге және оның өмірлік циклінің процестеріне қойылатын міндетті талаптарды белгілейтін нормативтік құжат. Оның негізгі мақсаты – өнімнің қауіпсіздігін қамтамасыз ету және тұтынушыны оның қасиеттері туралы жаңылыстыруға жол бермеу.

Қазақстан Республикасының «Техникалық реттеу туралы» Заңына сәйкес, техникалық реттеу саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалау адам өмірі мен денсаулығын, қоршаған ортаны, жеке және заңды тұлғалардың мүлкін қорғауға, сондай-ақ өнімнің қауіпсіздігі мен сапасына қатысты тұтынушыларды жаңылыстыратын жағдайлардың алдын алуға бағытталған.

Техникалық регламент талаптарын қандай бұзушылықтар құрайды?

Техникалық регламенттер талаптарын бұзушылықтарға, оның ішінде:

техникалық регламент талаптарына сәйкес келмейтін өнімді өндіру немесе айналымға шығару;

міндетті сәйкестікті бағалаудан өтпеген өнімді өткізу;

сәйкестік сертификаты немесе сәйкестік туралы декларациясы талап етілетін жағдайда тиісті құжаттарсыз өнімді айналымға шығару;

өнімді міндетті талаптарға сәйкес келмейтін таңбалаумен өткізу;

өнім туралы тұтынушыны жаңылыстыратын ақпарат беру;

мемлекеттік бақылау органдарының заңды нұсқамаларын орындамау сияқты әрекеттер жатады.

Мұндай талаптарды орындау өндірушіге ғана емес, импорттаушыға, сатушыға және техникалық реттеу процесіне қатысатын басқа да субъектілерге де қатысты.

Құқықтық жауапкершілік

Қазақстан Республикасының «Техникалық реттеу туралы» Заңының 47-бабына сәйкес, жеке және заңды тұлғалар техникалық реттеу саласындағы заңнаманы сақтамағаны үшін Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауаптылықта болады. Сонымен қатар, техникалық регламент талаптарына сәйкес келмейтін өнімнің салдарынан азаматтың өміріне, денсаулығына немесе мүлкіне зиян келтірілсе, бұл зиян азаматтық заңнамаға сәйкес өтелуге тиіс.

Техникалық регламент талаптарын бұзған жағдайда жауапкершіліктің негізгі түрлерінің бірі – әкімшілік жауапкершілік.

Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексте техникалық реттеу саласындағы заңнаманы бұзғаны үшін әкімшілік шаралар көзделген. Бұзушылықтың сипатына және субъектінің санатына қарай айыппұл мөлшері әртүрлі болуы мүмкін.

Бұл ретте жауапкершілік жеке тұлғаларға, лауазымды адамдарға, дара кәсіпкерлерге, сондай-ақ шағын, орта және ірі кәсіпкерлік субъектілеріне қатысты қолданылуы мүмкін.

Мемлекеттік бақылау және қадағалау

Техникалық реттеу саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалаудың негізгі мақсаты – бұзушылықтарды анықтау ғана емес, олардың алдын алу және жолын кесу.

Бақылау барысында өнімнің техникалық регламенттер талаптарына сәйкестігі тексеріледі. Қажет болған жағдайда өнім үлгілері іріктеліп алынып, зертханалық сынақтар жүргізілуі мүмкін.

Егер өнім техникалық регламент талаптарына сәйкес келмейтіні анықталса, уәкілетті орган өнімді айналымға шығаруға тыйым салу, оны алып қою, бұзушылықтарды жою туралы нұсқама беру сияқты шараларды қолдана алады.

Адам өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға немесе қоғамдық қауіпсіздікке тікелей қатер төндіретін талаптарға сәйкес келмейтін өнім айналымнан алынуы мүмкін. Заңда мұндай өнімді жою, кәдеге жарату, қайта өңдеу немесе Қазақстан Республикасынан тыс жерге кері әкету мүмкіндігі де қарастырылған.

Сәйкестікті бағалаудың маңызы

Техникалық регламенттер талаптарын орындауда сәйкестікті бағалау рәсімдері ерекше орын алады. Өнімнің белгілі бір түрі үшін міндетті сәйкестікті бағалау көзделсе, өндіруші немесе импорттаушы белгіленген тәртіппен тиісті рәсімдерден өтуге міндетті.

Сәйкестікті бағалау рәсімдерін бұза отырып техникалық регламент талаптарына сәйкес келмейтін өнімнің айналымға шығарылуы тек өнімді өткізуші тұлғаға ғана емес, сәйкестікті бағалау құжатын берген аккредиттеу субъектісіне де заңнамада белгіленген жауапкершілікке әкелуі мүмкін.

Техникалық регламенттер талаптарын сақтау кәсіпкер үшін тек айыппұлдан немесе басқа да құқықтық шаралардан сақтану құралы емес. Ең бастысы – тұтынушының қауіпсіздігін қамтамасыз ету.

Кәсіпкерлер:

өнімге қолданылатын техникалық регламенттерді білуі;

өнімнің сәйкестігін растайтын құжаттардың болуын қамтамасыз етуі;

таңбалау талаптарын сақтауы;

өнімнің қауіпсіздік көрсеткіштерін бақылауы;

өнімді сақтау және тасымалдау талаптарын орындауы;

мемлекеттік бақылау органдарының заңды талаптарын уақытылы орындауы қажет.

Бұл талаптарды жүйелі түрде сақтау құқық бұзушылықтардың алдын алуға және тұтынушылардың денсаулығы мен қауіпсіздігін қорғауға мүмкіндік береді.

Қорытынды

Техникалық регламенттер – өнім қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды құқықтық тетігі. Олардың талаптарын сақтау өндіруші мен сатушының ғана емес, техникалық реттеу жүйесіне қатысатын барлық субъектілердің ортақ міндеті.

Техникалық регламент талаптарын бұзу жағдайында Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес әкімшілік және өзге де құқықтық жауапкершілік туындауы мүмкін. Сонымен қатар талаптарға сәйкес келмейтін өнімнің айналымнан алынуы және келтірілген зиянның өтелуі көзделеді.

Сондықтан техникалық регламент талаптарын сақтау – тек заң талабы емес, ең алдымен адам өмірі мен денсаулығын қорғауға, сапалы әрі қауіпсіз өніммен қамтамасыз етуге бағытталған маңызды жауапкершілік.

Техникалық реттеу саласындағы заңнаманы сақтау арқылы кәсіпкер өз қызметінің тұрақтылығын қамтамасыз етіп қана қоймай, тұтынушының қауіпсіздігіне және қоғамның әл-ауқатына өз үлесін қосады.

Техникалық регламенттерді бұзудың құқықтық салдары — бұл өнімнің қауіпсіздігі мен сапасын қамтамасыз ететін заңнамалық талаптарды сақтамағаны үшін қолданылатын жауапкершілік шаралары. Қазақстан Республикасында (және ЕАЭО аясында) бұл бұзушылықтар үшін әкімшілік, азаматтық-құқықтық, тіпті қылмыстық жауапкершілік көзделген.

Төменде заң бұзушылықтың негізгі салдары топтастырылып көрсетілген:

1. Әкімшілік жауапкершілік (Айыппұлдар)

ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің (ӘҚБтК) 415-бабы («Техникалық регламенттерде белгіленген талаптарды бұзу») бойынша келесідей шаралар қолданылады:

Ірі көлемдегі айыппұлдар: Бұзушылық жасаған субъектінің санатына байланысты (жеке тұлғалар, шағын, орта немесе ірі кәсіпкерлік) айыппұлдар көлемі айлық есептік көрсеткіштің (АЕК) бірнеше ондағаннан жүздеген еселенген мөлшеріне дейін жетеді.

Қызметті тоқтату: Сәйкес келмейтін өнімді өндіруді, әкелуді және сатуды уақытша тоқтату немесе тыйым салу.

Лицензиядан немесе аттестаттан айыру: Сәйкестікті бағалау (сертификаттау) органдары мен зертханалар заң бұзушылық жіберсе, олардың аккредиттеу аттестатының қолданылуы тоқтатылуы немесе одан мүлдем айырылуы мүмкін.

2. Өнімге қатысты шектеу шаралары

Егер өнім техникалық регламенттерге сай болмаса, мемлекеттік бақылау органдары мынадай шараларды міндеттейді:

Айналымнан алу: Сатылымдағы барлық сәйкес келмейтін тауарларды дүкен сөрелерінен және қоймалардан қайтарып алу.

Сәйкестік құжаттарының күшін жою: Берілген сәйкестік сертификаттары мен декларацияларының қолданысы тоқтатылады немесе жойылады.

Жою немесе қайта өңдеу: Адам өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға қауіп төндіретін өнімдер өндірушінің немесе сатушының есебінен жойылуы (көзі құртылуы) тиіс.

3. Азаматтық-құқықтық салдары (Шығындарды өтеу)

Нұқсанды өтеу: Егер техникалық регламенті бұзылған өнім тұтынушының денсаулығына, өміріне немесе мүлкіне зиян келтірсе, кінәлі тарап (өндіруші/сатушы) материалдық және моральдық шығынды толық өтеуге міндетті.

Шарттардың бұзылуы: Серіктестер мен сатып алушылар тауардан бас тартып, келісімшартты біржақты бұзып, айыппұл (тұрақсыздық айыбын) талап ете алады.

4. Қылмыстық жауапкершілік

Егер техникалық регламенттерді бұзу өте ауыр зардаптарға әкелсе, ҚР Қылмыстық кодексі іске қосылады:

306-бап («Қауіпсіздік талаптарына сай келмейтін тауарларды шығару немесе сату, жұмыстарды орындау не қызметтерді көрсету»): Егер бұл әрекет абайсызда адамның денсаулығына ауыр зиян келтіруге немесе адам өліміне әкеп соқса, кінәлі тұлғалар бас бостандығынан айырылуы мүмкін.

5. Репутациялық және экономикалық шығындар

«Қара тізімге» ену: Тәртіп бұзушы кәсіпорындар мемлекеттік сатып алуларға (тендерлерге) қатысу құқығынан айырылуы мүмкін.

Сенімнен айырылу: Брендтің нарықтағы абыройы түсіп, тұтынушылар мен серіктестердің сенімі жоғалады.

А. САТЕКЕЕВА, 
Арал аудандық СЭББ басшысы