Ораза айт – мәдени кодтың бір бөлігі

Жыл сайын келетін Ораза айт – қоғамның рухани ахуалын айқындайтын, адам санасын саралайтын маңызды кезең. Бір айға созылған Рамазан оразасы адамды сабыр мен тәртіпке, жауапкершілік пен өз-өзіне есеп беруге үйретсе, Ораза айты сол үдерістің қорытындысы ретінде өмірге жаңа көзқарас қалыптастыратын мүмкіндік береді. Сондықтан оның мәнін тек діни шеңберде қарастыру жеткіліксіз, сонымен бірге әлеуметтік, мәдени, тіпті саяси астары да бар.

Ислам дәстүрінде Ораза айт – шүкіршілік пен кешірімнің, қайырымдылық пен бауырмалдықтың күні. Таңертеңгі айт намазы мұсылмандардың бірлігі мен теңдігін айқындайтын көрініс ретінде қабылданады. Бай мен кедейдің, қызметі жоғары мен қарапайым халықтың бір сапта тұруы – қоғамдағы әділеттілік пен теңдік идеясын бейнелейді. Мұндай рухани тәжірибе кез келген қоғам үшін аса қажет. Себебі әділет пен бірлік сана мен сенім арқылы орнығады.

Ал айт алдындағы пітір садақа – әлеуметтік жауапкершіліктің нақты көрінісі. Бұл амал қоғамдағы әлсіз топтарға қолдау көрсету арқылы әлеуметтік теңсіздікті жұмсартуға бағытталған. Қазіргі таңда әлем елдері әлеуметтік саясаттың түрлі тетіктерін іздестіріп жатқанда, исламдағы осы қарапайым қағида ғасырлар бойы өзінің өміршеңдігін дәлелдеп келеді. Әр адам өз мүмкіндігіне қарай бөлісуді үйренсе, қоғамдағы жіктелу де, рухани дағдарыс та азаяр еді.

Қазақ қоғамында жалпы айттың орны ерекше. Дәстүр мен дін сабақтасқан кеңістікте бұл мейрам тек құлшылықпен шектелмейді, ол ұлттық болмыстың ажырамас бөлігіне айналған. Айт күндері адамдар бір-бірінің үйіне барып, амандық сұрасып, өкпе-ренішті ұмытып, қарым-қатынасты қайта жандандырады. Бұл – әлеуметтік байланысты нығайтудың табиғи әрі тиімді жолы. Қазіргі урбанизация жағдайында адамдардың бір-бірінен алыстап бара жатқанын ескерсек, мұндай дәстүрлердің маңызы тіпті арта түседі.

Әлемдік тәжірибеге көз жүгіртсек, Ораза айт көптеген мұсылман елдерінде ұлттық бірегейлікті сақтаудың маңызды құралына айналған. Түркияда, Индонезияда, араб мемлекеттерінде бұл мейрам мемлекеттік деңгейде аталып өтіп, халықтың мәдени тұтастығын күшейтеді. Қазақстан үшін де мұндай рухани мерекелер ұлттық бірлікті бекемдеудің тиімді тетігі бола алады. Әсіресе көпұлтты, көпконфессиялы қоғамда ортақ құндылықтарды дәріптеу – тұрақтылықтың негізгі кепілі.

Бүгінгі таңда әлемде рухани дағдарыс, тұтынушылық психология, әлеуметтік теңсіздік секілді мәселелер алдыңғы қатарға шығып отыр. Осындай жағдайда Ораза айт секілді мерекелер адамға өз құндылықтарын қайта қарауға мүмкіндік береді. Материалдық байлықтың уақытша екенін, ал адамгершілік қасиеттердің мәңгілік екенін ұғындыру – бұл мейрамның басты миссияларының бірі.

Саяси тұрғыдан алғанда да, қоғамдағы тұрақтылық пен келісім ең алдымен адамдардың өзара сеніміне байланысты. Ал сенім кешірім мен түсіністіктен басталады. Айт күндері адамдардың бір-біріне ізгі ниет білдіруі, кешірім сұрауы мен беруі – қоғамдық келісімді нығайтатын маңызды фактор. Мұндай құндылықтар кез келген реформаның, кез келген дамудың негізінде тұруы тиіс.

Ораза айт – мәдени кодтың да ажырамас бөлігі. Дастарқан басындағы береке, үлкенге құрмет, кішіге ізет, көршімен қарым-қатынас – мұның бәрі ұлттық мәдениеттің тірегі. Егер осы құндылықтар сақталса, қоғам да өзінің рухани негізінен ажырамайды. Ал рухани негізі мықты елдің болашағы да берік болмақ.

Бүгін 3-ші күнін тойлап жатқан мейрам қоғамды тәрбиелейтін, адамды кемелдікке жетелейтін, ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды тоғыстыратын ерекше құбылыс. Оның мәнін терең түсініп, мазмұнын сақтай алған жағдайда ғана бұл мейрам өзінің шынайы миссиясын орындай алады. Рухани жаңғыру жеке адамнан басталып, тұтас қоғамға әсер етеді. Айт сол жаңғырудың жарқын көрінісі ретінде бағалануы тиіс.

Гүлмарал САҚТАПОВА