Заң мен тәртіп
Заң үстемдігі мен қоғамдық тәртіп – кез келген өркениетті мемлекеттің тұрақты дамуының, азаматтардың қауіпсіздігі мен әл-ауқатының басты кепілі. Қоғамда заң талаптарының мүлтіксіз орындалуы, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының қорғалуы, сондай-ақ әрбір адамның өз міндетіне жауапкершілікпен қарауы құқықтық мемлекет қалыптастырудың негізгі алғышарттары болып табылады.
Бүгінде елімізде «Заң мен тәртіп» қағидатын орнықтыру мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының біріне айналды. Бұл қағидаттың басты мақсаты – қоғамда заңға құрметпен қарау мәдениетін қалыптастыру, құқық бұзушылықтардың алдын алу, әділдік пен жауапкершілік қағидаларын нығайту және азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімін арттыру.
Заң мен тәртіп ұғымы тек құқық қорғау органдарының қызметімен ғана шектелмейді. Ол мемлекеттік мекемелердің, қоғамдық ұйымдардың, еңбек ұжымдарының және әрбір азаматтың күнделікті іс-әрекетімен тікелей байланысты. Себебі заңды құрметтеу – тек құқықтық міндет қана емес, сонымен қатар жоғары азаматтық мәдениет пен қоғамдық жауапкершіліктің көрінісі.
Қазақстан Республикасының Конституциясында еліміздің ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары екендігі айқын көрсетілген. Осы конституциялық құндылықтарды қорғау, азаматтардың денсаулығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету барлық мемлекеттік органдар қызметінің негізгі басымдықтарының бірі болып саналады.
Осы тұрғыдан алғанда, санитариялық-эпидемиологиялық бақылау саласында заңдылық пен тәртіпті сақтау ерекше маңызға ие. Өйткені халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығын қамтамасыз ету – азаматтардың денсаулығын қорғауға, жұқпалы аурулардың алдын алуға, қауіпсіз өмір сүру ортасын қалыптастыруға бағытталған маңызды мемлекеттік міндет.
Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексінде халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығын қамтамасыз етудің құқықтық негіздері белгіленген. Аталған заңнамалық талаптардың сақталуы тұрғындардың денсаулығын қорғауға, санитариялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және ықтимал эпидемиологиялық қауіп-қатерлердің алдын алуға мүмкіндік береді.
Санитариялық талаптарды орындау – тек кәсіпкерлік субъектілерінің немесе белгілі бір мекемелердің ғана міндеті емес. Бұл – бүкіл қоғамға ортақ жауапкершілік. Атап айтқанда, білім беру ұйымдарында, қоғамдық тамақтану орындарында, сауда нысандарында, медициналық мекемелерде және халыққа қызмет көрсететін басқа да объектілерде санитариялық-гигиеналық нормалардың сақталуы азаматтардың денсаулығы мен өмір қауіпсіздігі үшін аса маңызды.
Санитариялық қағидаларды елемеу, белгіленген талаптарды орындамау немесе өз міндеттеріне немқұрайлы қарау қоғамдық денсаулыққа қауіп төндіруі мүмкін. Сондықтан санитариялық заңнаманың талаптарын түсіндіру, олардың сақталуына ықпал ету және құқық бұзушылықтардың алдын алу санитариялық-эпидемиологиялық бақылау органдары қызметінің маңызды бағыттарының бірі болып табылады.
Бұл ретте Қармақшы аудандық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының қызметі де халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығын қамтамасыз етуге, қолданыстағы заңнама талаптарының сақталуына және санитариялық мәдениетті арттыруға бағытталған.
Мемлекеттік қызмет саласында «Заң мен тәртіп» қағидатын сақтау ерекше жауапкершілікті талап етеді. Әрбір мемлекеттік қызметші өзіне жүктелген міндеттерді адал әрі сапалы орындап, заңдылық, әділдік, ашықтық және кәсібилік қағидаттарын басшылыққа алуға тиіс. Мемлекеттік қызметшінің қызметтік әдебі, азаматтармен қарым-қатынас мәдениеті және қабылдайтын шешімдерінің заңдылығы мемлекеттік аппаратқа деген қоғамдық сенімнің қалыптасуына тікелей әсер етеді.
Сонымен қатар сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру, қызметтік өкілеттіктерді теріс пайдалануға жол бермеу, азаматтардың өтініштеріне жауапкершілікпен қарау және мемлекеттік қызметтің әдеп нормаларын сақтау – заң үстемдігін қамтамасыз етудің маңызды құрамдас бөліктері.
Заң мен тәртіпті нығайтуда құқықтық сауаттылықтың да орны ерекше. Азаматтардың өз құқықтары мен міндеттерін білуі, қолданыстағы заңнама талаптарын түсінуі және оларды күнделікті өмірде басшылыққа алуы құқық бұзушылықтардың алдын алуға ықпал етеді. Сондықтан халық арасында құқықтық түсіндіру жұмыстарын жүргізу, санитариялық талаптарды сақтау мәдениетін насихаттау және жауапкершілік қағидатын қалыптастыру әрдайым өзекті болып қала береді.
Әсіресе жас ұрпақты заңға құрметпен қарауға, қоғамдық тәртіпті сақтауға, тазалық пен жеке бас гигиенасына жауапкершілікпен қарауға тәрбиелеу – болашақта құқықтық мәдениеті жоғары, дені сау әрі саналы қоғам қалыптастырудың маңызды негізі.
Қоғамдық тәртіп пен санитариялық қауіпсіздік өзара тығыз байланысты. Тазалықты сақтау, қоршаған ортаны ластамау, қоғамдық орындарда белгіленген талаптарды орындау, тағам өнімдерінің қауіпсіздігіне мән беру және жұқпалы аурулардың алдын алу шараларын ұстану – әрбір азаматтың қоғамдық жауапкершілігін көрсететін нақты әрекеттер.
Заң үстемдік құрған қоғамда азаматтардың құқықтары қорғалып, мемлекеттік институттардың жұмысы жүйелі жүзеге асады. Ал тәртіп пен жауапкершілік қалыптасқан ортада қауіпсіздік, тұрақтылық және өзара сенім нығая түседі.
Сондықтан «Заң мен тәртіп» қағидаты әрбір мемлекеттік қызметшінің кәсіби ұстанымына, әрбір азаматтың өмірлік қағидасына айналуы қажет. Заңды сақтау – мемлекет алдындағы міндет қана емес, қоғамның тыныштығына, халықтың денсаулығына және келешек ұрпақтың қауіпсіз болашағына қосылған маңызды үлес.
Қорытындылай келе, заңға құрмет – тәртіптің негізі, тәртіп – тұрақтылықтың тірегі, ал тұрақтылық – ел дамуының басты кепілі. Әрқайсымыз өз ісімізге жауапкершілікпен қарап, заң талаптарын бұлжытпай орындап, қоғамдық және санитариялық тәртіпті сақтауға үлес қоссақ, қауіпсіз, әділетті әрі өркениетті қоғам қалыптастыруға мүмкіндік молаяды.
Заң мен тәртіпті сақтау – баршамызға ортақ міндет, ал оны күнделікті өмірде жүзеге асыру – әрбір саналы азаматтың борышы.
Бүгінде елімізде «Заң мен тәртіп» қағидатын орнықтыру мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының біріне айналды. Бұл қағидаттың басты мақсаты – қоғамда заңға құрметпен қарау мәдениетін қалыптастыру, құқық бұзушылықтардың алдын алу, әділдік пен жауапкершілік қағидаларын нығайту және азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімін арттыру.
Заң мен тәртіп ұғымы тек құқық қорғау органдарының қызметімен ғана шектелмейді. Ол мемлекеттік мекемелердің, қоғамдық ұйымдардың, еңбек ұжымдарының және әрбір азаматтың күнделікті іс-әрекетімен тікелей байланысты. Себебі заңды құрметтеу – тек құқықтық міндет қана емес, сонымен қатар жоғары азаматтық мәдениет пен қоғамдық жауапкершіліктің көрінісі.
Қазақстан Республикасының Конституциясында еліміздің ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары екендігі айқын көрсетілген. Осы конституциялық құндылықтарды қорғау, азаматтардың денсаулығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету барлық мемлекеттік органдар қызметінің негізгі басымдықтарының бірі болып саналады.
Осы тұрғыдан алғанда, санитариялық-эпидемиологиялық бақылау саласында заңдылық пен тәртіпті сақтау ерекше маңызға ие. Өйткені халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығын қамтамасыз ету – азаматтардың денсаулығын қорғауға, жұқпалы аурулардың алдын алуға, қауіпсіз өмір сүру ортасын қалыптастыруға бағытталған маңызды мемлекеттік міндет.
Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексінде халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығын қамтамасыз етудің құқықтық негіздері белгіленген. Аталған заңнамалық талаптардың сақталуы тұрғындардың денсаулығын қорғауға, санитариялық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге және ықтимал эпидемиологиялық қауіп-қатерлердің алдын алуға мүмкіндік береді.
Санитариялық талаптарды орындау – тек кәсіпкерлік субъектілерінің немесе белгілі бір мекемелердің ғана міндеті емес. Бұл – бүкіл қоғамға ортақ жауапкершілік. Атап айтқанда, білім беру ұйымдарында, қоғамдық тамақтану орындарында, сауда нысандарында, медициналық мекемелерде және халыққа қызмет көрсететін басқа да объектілерде санитариялық-гигиеналық нормалардың сақталуы азаматтардың денсаулығы мен өмір қауіпсіздігі үшін аса маңызды.
Санитариялық қағидаларды елемеу, белгіленген талаптарды орындамау немесе өз міндеттеріне немқұрайлы қарау қоғамдық денсаулыққа қауіп төндіруі мүмкін. Сондықтан санитариялық заңнаманың талаптарын түсіндіру, олардың сақталуына ықпал ету және құқық бұзушылықтардың алдын алу санитариялық-эпидемиологиялық бақылау органдары қызметінің маңызды бағыттарының бірі болып табылады.
Бұл ретте Қармақшы аудандық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының қызметі де халықтың санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылығын қамтамасыз етуге, қолданыстағы заңнама талаптарының сақталуына және санитариялық мәдениетті арттыруға бағытталған.
Мемлекеттік қызмет саласында «Заң мен тәртіп» қағидатын сақтау ерекше жауапкершілікті талап етеді. Әрбір мемлекеттік қызметші өзіне жүктелген міндеттерді адал әрі сапалы орындап, заңдылық, әділдік, ашықтық және кәсібилік қағидаттарын басшылыққа алуға тиіс. Мемлекеттік қызметшінің қызметтік әдебі, азаматтармен қарым-қатынас мәдениеті және қабылдайтын шешімдерінің заңдылығы мемлекеттік аппаратқа деген қоғамдық сенімнің қалыптасуына тікелей әсер етеді.
Сонымен қатар сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру, қызметтік өкілеттіктерді теріс пайдалануға жол бермеу, азаматтардың өтініштеріне жауапкершілікпен қарау және мемлекеттік қызметтің әдеп нормаларын сақтау – заң үстемдігін қамтамасыз етудің маңызды құрамдас бөліктері.
Заң мен тәртіпті нығайтуда құқықтық сауаттылықтың да орны ерекше. Азаматтардың өз құқықтары мен міндеттерін білуі, қолданыстағы заңнама талаптарын түсінуі және оларды күнделікті өмірде басшылыққа алуы құқық бұзушылықтардың алдын алуға ықпал етеді. Сондықтан халық арасында құқықтық түсіндіру жұмыстарын жүргізу, санитариялық талаптарды сақтау мәдениетін насихаттау және жауапкершілік қағидатын қалыптастыру әрдайым өзекті болып қала береді.
Әсіресе жас ұрпақты заңға құрметпен қарауға, қоғамдық тәртіпті сақтауға, тазалық пен жеке бас гигиенасына жауапкершілікпен қарауға тәрбиелеу – болашақта құқықтық мәдениеті жоғары, дені сау әрі саналы қоғам қалыптастырудың маңызды негізі.
Қоғамдық тәртіп пен санитариялық қауіпсіздік өзара тығыз байланысты. Тазалықты сақтау, қоршаған ортаны ластамау, қоғамдық орындарда белгіленген талаптарды орындау, тағам өнімдерінің қауіпсіздігіне мән беру және жұқпалы аурулардың алдын алу шараларын ұстану – әрбір азаматтың қоғамдық жауапкершілігін көрсететін нақты әрекеттер.
Заң үстемдік құрған қоғамда азаматтардың құқықтары қорғалып, мемлекеттік институттардың жұмысы жүйелі жүзеге асады. Ал тәртіп пен жауапкершілік қалыптасқан ортада қауіпсіздік, тұрақтылық және өзара сенім нығая түседі.
Сондықтан «Заң мен тәртіп» қағидаты әрбір мемлекеттік қызметшінің кәсіби ұстанымына, әрбір азаматтың өмірлік қағидасына айналуы қажет. Заңды сақтау – мемлекет алдындағы міндет қана емес, қоғамның тыныштығына, халықтың денсаулығына және келешек ұрпақтың қауіпсіз болашағына қосылған маңызды үлес.
Қорытындылай келе, заңға құрмет – тәртіптің негізі, тәртіп – тұрақтылықтың тірегі, ал тұрақтылық – ел дамуының басты кепілі. Әрқайсымыз өз ісімізге жауапкершілікпен қарап, заң талаптарын бұлжытпай орындап, қоғамдық және санитариялық тәртіпті сақтауға үлес қоссақ, қауіпсіз, әділетті әрі өркениетті қоғам қалыптастыруға мүмкіндік молаяды.
Заң мен тәртіпті сақтау – баршамызға ортақ міндет, ал оны күнделікті өмірде жүзеге асыру – әрбір саналы азаматтың борышы.
Бейбитов,
Қармақшы аудандық санитариялық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының қызметті жоспарлау бөлімінің бас маманы Н.
