Ер есімі мәңгі ұмытылмақ емес

Тарихтың әр бетінде ел тағдырымен біте қайнасқан талай адамның өмір жолы жатыр. Бірақ сол тарихты жасаған азаматтардың барлығының есімі кейінгі ұрпаққа толық жетті деу қиын. Кейбірінің ерлігі ел аузында айтылса, енді бірінің өмір жолы үйдің төрінде сақталған сарғайған құжаттарда ғана қалды.

Менің әкем – Иманалиев Әбіл де сондай майдангерлердің бірі.

Әкем 1920 жылы Қызылорда облысы, Арал ауданында дүниеге келген. Өкінішке қарай, әкемнен ерте айырылдым. Ол өмірден өткенде мен небәрі алты жаста едім. Сондықтан әкемнің балалық шағы, жастық кезеңі, майдандағы өмірі туралы көп мәліметті біле алмадым.

Жылдар өте келе адам баласы өткеніне жиі үңіледі екен. Әсіресе, әкеден қалған әрбір құжатқа, марапатқа, сарғайған қағазға қарап отырып, оның өмір жолын білсем деген перзенттік сағыныш оянады.

Қазір мен де алпыстан астым. Осы жасқа келгенде әкемнің тағдырына тереңірек үңіліп, үйде сақталған құжаттарын ақтарып, оның ел басына күн туған шақтағы ерлік жолын зерделеуге кірістім. «Ештен кеш жақсы» демекші, әкемнің өмір жолын қағаз бетіне түсіруді өзімнің перзенттік парызым деп санадым.

МАЙДАНҒА АТТАНҒАН АЗАМАТ

Құжаттарда көрсетілген мәліметтерге қарағанда, Иманалиев Әбіл 1939 жылғы 10 қарашада әскер қатарына шақырылған.

Бұл – ел басына сын келгенге дейінгі бейбіт кезең еді. Алайда араға екі жыл салып, дүниені дүр сілкіндірген сұрапыл соғыс басталды. 1941 жылы фашистік Германия Кеңес Одағына басып кіріп, миллиондаған азамат майданға аттанды.

Әкем де ел қорғаған ерлердің сапында болды.

Одан кейін оның екі ағасы да соғысқа аттанған екен. Жолекеш ағасы майданда хабарсыз кетеді. Ал Бөкеш ағасы аман-есен елге оралып, бейбіт өмірде туған жеріне қызмет етеді. Кейін Приарал совхозын басқарып, елінің өсіп-өркендеуіне еңбек сіңіреді.

Ал Әбілдің тағдыры оны майданның ең ауыр шайқастарына алып барды.

1941 жылдың шілде айынан қараша айына дейін 284-атқыштар полкінің құрамында Херсон, Орел бағытындағы қорғаныс шайқастарына қатысады.

Сол жылдың желтоқсанынан 1942 жылдың ақпанына дейін №86-атқыштар полкінің құрамында Тула қаласы үшін болған ұрыстарға араласады.

1942 жылдың наурызынан қыркүйек айына дейін Сталинград үшін болған сұрапыл шайқастарға қатысады.

Сталинград шайқасының адамзат тарихындағы орны ерекше екені белгілі. Бұл ұрыс майдан даласындағы жауынгерлерден асқан төзімділік пен қайсарлықты талап етті. Сол сұрапыл кезеңді басынан өткергендердің қатарында менің әкем де болды.

1943 жылдың наурызынан қараша айына дейін Волоколамск бағытындағы шайқастарға қатысады. Осы ұрыстардың бірінде кеуде тұсынан ауыр жарақат алады.

Бірақ жаралы жауынгер үшін соғыс әлі аяқталған жоқ.

1944 жылдың 13 мамырында Калининград үшін шайқасқа аттанған эшелон жау ұшағының бомбалауына ұшырайды. Сол кезде әкем тағы да жараланады. Бұл жолғы жарақаты өте ауыр болады.

Әкемнің майдандағы ерлік жолы мен алған жарақаттары туралы осы деректер оның ІІ дәрежелі «Отан соғысы» орденіне ұсынылған марапаттау парағында жазылған.

ЖАРАҚАТПЕН ЕЛГЕ ОРАЛДЫ

Майдан даласында бірнеше рет жарақат алған Иманалиев Әбіл әскери комиссияның шешімімен соғысқа жарамсыз деп танылады. Оған ІІІ дәрежелі мүгедектік белгіленіп, 1945 жылы туған жеріне оралады.

Соғыс аяқталғанымен, майдангерлердің ел алдындағы еңбегі тоқтаған жоқ. Кеше ғана қару ұстаған азаматтар енді қираған елді қалпына келтіруге кірісті. Әрқайсысы бейбіт өмірдің өз міндетін арқалады.

Әкем де туған жеріне оралып, Арал қаласындағы түрлі мекемелерде еңбек етеді. 1950 жылдардың орта шенінде қайық жөндеу заводына жұмысқа орналасады.

Майдан даласында Отан үшін күрескен жауынгер енді бейбіт еңбектің сапында болды. Өмірінің соңына дейін кеме жөндеу заводында жұмыс істеген.

Алайда тағдыр оған ұзақ ғұмыр бұйыртпады.

Әкем 1969 жылы дүниеден өтті. Сол кезде мен алты жастағы баламын. Әкемнің қасында отырып ұзақ әңгімелесіп, оның майдандағы өмірін сұрайтындай жасқа жете алмадым.

Бәлкім, балалықпен көп нәрсені түсінбедім. Бірақ уақыт өте келе әкенің орны жүректе терең сезіледі екен.

МАРАПАТ – ЕРЛІКТІҢ КУӘСІ

Қатардағы жауынгер Иманалиев Әбілдің Отан қорғаудағы ерлігі лайықты бағаланған. Ол ІІ дәрежелі «Отан соғысы» орденімен марапатталған. Сонымен бірге бірнеше медаль алған.

Бүгінде әкемнің ордені мен медальдары, олардың куәліктері, марапаттау парағы отбасымызда сақтаулы.

Осы құжаттарды қолыма алған сайын, сарғайған қағаздың әр жолынан әкемнің өмір жолын көруге тырысамын. Бір құжатта оның майданға қатысқан жерлері жазылса, енді бірінде алған жарақаты мен ерлігі көрсетілген.

Бұл – біздің әулет үшін аса қымбат мұра.

Өйткені бұл марапаттар – жай ғана темір белгі емес. Оның әрқайсысы әкемнің ел үшін көрген бейнетінің, майдан даласында төккен тері мен қанжығасының, Отан үшін жасаған ерлігінің куәсі.

ЕСІМІ ЕЛ ЖАДЫНДА ҚАЛСА...

Ұлы Жеңіске 80 жыл толуы қарсаңында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев майдангерлердің есімін ұлықтау, олардың ерлігін кейінгі ұрпаққа жеткізу, аты ескерусіз қалған ардагерлердің есімін мәңгі есте қалдыру бағытындағы жұмыстардың маңыздылығын атап өткен еді.

Бұл – құптарлық бастама.

Өйткені соғыста Отан үшін от кешкен азаматтың ерлігі уақыт өткен сайын көмескіленбеуі тиіс. Керісінше, олардың есімін кейінгі ұрпақ білгені жөн.

Осы орайда менің де бір азаматтық, перзенттік тілегім бар.

Үйде сақталған әкеме қатысты барлық құжаттарды реттеп, тиісті орындарға ұсынып, оның есімін туған өлкенің тарихында қалдыруға мүмкіндік болса екен деймін. Аудан басшылығына да осы өтінішімді жеткізгім келеді.

Майдангер Иманалиев Әбілдің есімі тиісті деректер мен құжаттар негізінде ауданның «тарихи тұлғалары» қатарында аталып, кейінгі ұрпаққа насихатталса, бұл біз үшін үлкен құрмет болар еді.

Бұл – бір ғана отбасының өтініші емес. Бұл – ел үшін қан кешкен, Жеңісті жақындатуға үлес қосқан барлық майдангерлерге көрсетілген құрметтің бір белгісі.

Кейде тарихты алыстан іздейміз. Ал шын мәнінде, тарих әр үйдің төрінде сақтаулы болуы мүмкін. Бір сандықтың түбіндегі сарғайған құжатта, ескі суретте, орденнің куәлігінде тұтас бір адамның тағдыры жатыр.

Менің қолымдағы әкеден қалған құжаттар да сондай тарихтың бір бөлшегі.

Мен әкемнің өмірін кеш таныдым. Бірақ енді оны кейінгі ұрпаққа жеткізуді өзімнің азаматтық әрі перзенттік борышым санаймын.

Әбіл Иманалиев майданға қатардағы жауынгер болып аттанды. Херсон, Орел, Тула, Сталинград, Волоколамск, Калининград бағыттарындағы шайқастарға қатысты. Бірнеше рет жараланды. Соғыстан жарақатпен оралды. Бірақ бейбіт өмірде де ел қатарынан қалмай еңбек етті.

Оның ғұмыры ұзақ болмады. Бірақ ел үшін жасаған ерлігі – өмірінен әлдеқайда ұзақ жасайтын мұра.

Бүгінде әкемнің бейнесі балалық шағымнан көмескі тартқанымен, оның майдандағы ерлігі мен бейбіт өмірдегі еңбегін құжаттар арқылы қайта танып отырмын.

Бұл мен үшін – әкеге деген сағыныш қана емес, әке алдындағы парыз.

Ұлы Отан соғысының аяқталғанына 80 жылдан астам уақыт өтті. Майдангерлердің қатары жыл өткен сайын сиреп барады. Ал олардың артында қалған ұрпақтың міндеті – ерлікті ұмытпау, есімдерді өшірмеу.

Себебі ел қорғаған ердің аты – елдің жадында.

Ер есімі – ел есінде. Ел есінде қалған ердің есімі ешқашан ұмытылмақ емес.

Батырхан Иманалиев