Тазалық – қоғам мәдениетінің айнасы

Тазалық – адам өмірінің ажырамас бөлігі ғана емес, ол тұтас қоғамның өркениеттік деңгейін, мәдениетін және жауапкершілік дәрежесін айқындайтын маңызды көрсеткіш. Қай кезеңде болмасын, кез келген елдің дамуы оның халқының тұрмыс сапасымен, қоршаған ортаға деген көзқарасымен және қоғамдық тәртібімен өлшенеді. Осы тұрғыдан алғанда, тазалық – тек эстетикалық талап емес, ол – әлеуметтік, экономикалық және экологиялық маңызы бар кешенді ұғым.

Қазіргі жаһандану дәуірінде тазалық мәселесі бұрынғыдан да өзекті бола түсті. Урбанизацияның күшеюі, өндіріс орындарының көбеюі, халық санының артуы қоршаған ортаға түсетін жүктемені арттырып отыр. Мұндай жағдайда экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, санитарлық талаптарды сақтау және қоғамдық кеңістіктердің тазалығын бақылау – мемлекеттердің тұрақты дамуының басты шарттарының біріне айналды. Сондықтан тазалықты сақтау тек жеке адамның міндеті ғана емес, ол – бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі.

Ең алдымен, тазалықтың адам денсаулығына әсеріне тоқталу қажет. Лас орта – түрлі инфекциялық аурулардың таралуына қолайлы жағдай туғызады. Бактериялар мен вирустар көбінесе санитарлық талаптар сақталмаған жерде тез таралады. Соның салдарынан қоғамда жұқпалы аурулардың деңгейі артып, денсаулық сақтау жүйесіне қосымша салмақ түседі. Сондықтан тазалық – алдын алу медицинасының ең тиімді құралдарының бірі ретінде қарастырылады. Жеке бас гигиенасы, ауыз су сапасы, тұрмыстық қалдықтарды дұрыс басқару – осының барлығы адамның денсаулығына тікелей әсер етеді.

Сонымен қатар, тазалықтың экологиялық маңызы ерекше. Табиғатты ластау – тек бүгінгі күннің мәселесі емес, ол болашақ ұрпақтың өміріне тікелей әсер ететін фактор. Қалдықтардың бейберекет тасталуы, пластик өнімдердің шамадан тыс қолданылуы, өндірістік қалдықтардың дұрыс өңделмеуі экожүйенің тепе-теңдігін бұзады. Бұл жағдай климаттың өзгеруіне, табиғи ресурстардың сарқылуына және биоалуантүрліліктің азаюына әкеледі. Демек, тазалықты сақтау – табиғатты қорғаудың ең қарапайым әрі тиімді жолдарының бірі.

Тазалық мәдениеті – тәрбиеден бастау алады. Адамның қоршаған ортаға деген көзқарасы бала кезден қалыптасады. Егер балаға кішкентайынан тазалық сақтау, қоқысты жерге тастамау, табиғатты аялау сияқты қарапайым қағидалар үйретілсе, ол өскенде саналы әрі жауапты азаматқа айналады. Сондықтан бұл бағытта отбасының, мектептің және қоғамның рөлі ерекше. Білім беру жүйесінде экологиялық тәрбиеге басымдық беру – ұзақ мерзімді нәтижеге жеткізетін тиімді жол.

Әлем елдерінің тәжірибесі бұл пікірді толық дәлелдейді. Мысалы, Жапонияда тазалық мәдениеті ұлттық құндылық деңгейіне көтерілген. Мектеп оқушылары сыныптарын өздері тазалап, еңбекке және тәртіпке үйренеді. Бұл олардың бойында жауапкершілік пен ұқыптылық қасиеттерін қалыптастырады. Ал Сингапурда тазалыққа қатысты заңдар өте қатаң: қоғамдық орындарды ластаған азаматтарға жоғары мөлшерде айыппұл салынады. Мұндай тәртіп қоғамда тазалыққа деген ерекше көзқарас қалыптастырады.

Еуропа елдерінде, атап айтқанда Германия мен Швецияда қалдықтарды басқару жүйесі жоғары деңгейде дамыған. Бұл елдерде қоқыс арнайы категорияларға бөлініп, қайта өңдеуге жіберіледі. Соның нәтижесінде табиғи ресурстар үнемделіп, қоршаған ортаға келетін зиян азаяды. Кейбір елдерде қалдықтардан энергия өндіру тәжірибесі де кеңінен қолданылып келеді. Бұл – экологиялық және экономикалық тұрғыдан тиімді шешім.

Қазақстанда да тазалық пен экологиялық мәдениетті қалыптастыру бағытында маңызды жұмыстар атқарылуда. Соның бірі – «Таза Қазақстан» бастамасы. Бұл жоба ел аумағында қоршаған ортаны қорғау, қоғамдық кеңістіктердің тазалығын сақтау және халықтың экологиялық санасын арттыру мақсатында жүзеге асырылып отыр. Аталған бастама аясында сенбіліктер, көгалдандыру акциялары, су айдындарын тазарту және абаттандыру жұмыстары жүйелі түрде жүргізілуде.

Өңірлерде ұйымдастырылатын сенбіліктер халықтың белсенділігін арттыруға ықпал етуде. Тұрғындар өз қаласының тазалығына бейжай қарамай, ортақ іске үлес қосып келеді. Қала көшелерін тазарту, ағаш отырғызу, қоғамдық орындарды ретке келтіру сияқты жұмыстар қоғамның бірлігін нығайтады. Сонымен қатар, жергілікті билік тарапынан инфрақұрылымды дамыту, жаңа нысандар салу және қаланың санитарлық жағдайын жақсарту бағытында нақты шаралар қолға алынуда.

Дегенмен, бұл салада әлі де шешімін күткен мәселелер жеткілікті. Қоқыс өңдеу зауыттарының аздығы, қалдықтарды сұрыптау жүйесінің толық дамымауы және кейбір азаматтардың жауапсыздығы – негізгі проблемалардың бірі. Кей жағдайларда адамдар қоғамдық орындарда қоқыс тастап, табиғатты ластауға жол береді. Бұл – экологиялық мәдениеттің жеткіліксіздігін көрсетеді.

Осы мәселелерді шешу үшін кешенді тәсіл қажет. Біріншіден, экологиялық білім беру жүйесін жетілдіру керек. Екіншіден, заңнаманы күшейтіп, тазалық талаптарын бұзғандарға қатаң шаралар қолдану қажет. Үшіншіден, заманауи технологияларды енгізіп, қалдықтарды қайта өңдеу саласын дамыту маңызды. Сонымен қатар, бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілер арқылы тазалық мәдениетін кеңінен насихаттау қажет.

Қоғамдық сана өзгермейінше, бұл мәселеде түбегейлі нәтиже болмайды. Сондықтан әрбір азамат өз әрекетіне жауапкершілікпен қарап, тазалықты сақтауды өмірлік қағидасына айналдыруы тиіс. Тазалық – бір күндік шара емес, ол – күнделікті дағды, тұрақты мәдениет.

Айналаның таза әрі ұқыпты болуы, қоғамдық орындарды қоқыстан арылту мақсатында ауданда апта сайын сенбіліктер ұйымдастырылып келеді. Әр апта сайын мекеме қызметкерлері мен қала тұрғындары тазалық жұмыстарына өз үлестерін қосып белсенділік танытуда.

Әрине тазалық жұмысын аудан әкімі Аманжол Оңғарбаев ұдайы назарда ұстайды.  Қала аумағында жүргізіліп жатқан тазалық жұмыстарымен танысып, әр аймақтағы сектор меңгерушілері мен жауапты тұлғаларға қаланың санитарлық жағдайын жақсарту бойынша нақты тапсырмалар жүктеді.

Өткен аптада аудан әкімі Аманжол Сақыпұлы қаладағы "Балықшылар" аллеясының абаттандыру жұмыстарын аралап көріп, тұрғындар жиі жиналатын қоғамдық орынның күтіміне жауапкершілікпен қарау қажеттігін атап өтті. Осы бағытта бірқатар жауапты азаматтарға ескерту жасады.

Сенбілік барысында қала аумағы секторлар бөлінісіне сай тазалық жұмыстары жүйелі түрде жүргізілді. Қала көшелері қоқыстан тазартылып, жол жиектері құмнан аршылып, әктеу және сырлау жұмыстары атқарылды. Сонымен қатар, көшелерде жиналған жаңбыр сулары арнайы техникалардың көмегімен тазартылып, қала аумағынан шығарылуда.

Тазалық – өркениетті қоғамның басты белгілерінің бірі. Ол – денсаулықтың кепілі, экологиялық тұрақтылықтың негізі және болашаққа деген қамқорлықтың көрінісі. Таза ортада өмір сүру – әрбір адамның құқығы ғана емес, міндеті де. Сондықтан әрқайсымыз өзімізден бастап, айналамызды таза ұстауға үлес қосуымыз қажет. Тек сонда ғана біз дамыған, мәдениетті әрі қауіпсіз қоғам қалыптастыра аламыз.

Н.БАҚЫРАН