Жеңіс жолын жақындатқан жампоз
Уақыт керуені тоқтаусыз алға жылжыған сайын, сол бір сұрапыл соғыс жылдарының жаңғырығы құлақ түбінен алыстап бара жатқандай. Алайда, тарихтың қатпар-қатпар парақтарында есімдері алтын әріппен жазылмаса да, ерлігі ел жадында өшпес таңба болып қалған тұлғалар бар. Солардың бірі – қан майданда қаймықпаған, бейбіт күнде бес батпан бейнеттің зейнетін тәубесімен қайырған, оқ-дәрі жалынына қақталған жауынгер Жұбаназар Байжанов еді.Сарғайған қағаздар сыры
Кез келген қазақ шаңырағының төрінде, көздің қарашығындай сақталған жәдігерлер кездеседі. Бірінде – ескі домбыра, бірінде – атадан қалған қасиетті құран. Ал Байжановтар әулеті үшін ең қымбат дүние – сарғайған хаттар мен ордендер, медаль куәліктері, майдан даласынан аман жеткен фотосуреттер мен қызыләскер кітапшасындағы сараң жазбалар. Осы бір кішкене ғана құжаттардың астарында тұтас бір адамның тағдыры, арпалысқа толы жастық шағы мен Жеңіс үшін төгілген қаны мен тері жатыр.
Жұбаназар Байжанов соғыс басталғанда қырқының қырқасына шыққан, оң-солын таныған жігіт ағасы еді. Оның артында Жұпан есімді сүйікті жары, балпанақтай балалары мен Байжан әулетінің үміті қалып бара жатты. №86 бекетте теміржолшы болып, еліне адал қызмет етіп жүрген азамат 1942 жылдың сәуірінде қызыл вагонға тиеліп, белгісіздікке, яғни қанды қырғынның ортасына аттанды.
Шойын жолдың бойындағы майдан
Әскери өмір Жұбаназарды бірден баурап алды. Оның теміржол саласындағы тәжірибесі майдан даласында ерекше қажет болды. Ол арнайы жасақталған №20 теміржол полкінің 10-ротасында пойыз бригадирі болып тағайындалды. Оның алдына қойылған мақсат біреу – майдан шебіндегі әскерлерді техникамен, оқ-дәрімен және адам күшімен үздіксіз қамтамасыз ету.
Бұл – сырттай қарағанда қарапайым жұмыс көрінгенімен, іс жүзінде өліммен бетпе-бет келу еді. Жаудың бомбалаушы ұшақтары төбеден азынап, снарядтар пойыздың «жұлынын» қиғанда, темір екеш темір де шыдас бермей дірдек қағатын. Бірақ Жұбаназар бастаған сарбаздар талқандалған жолды күн-түн демей, қыстың аязы мен жаздың аптабына қарамай бүтіндеп, эшелондарды алға сүйреді. Төрт жылдық тажалда ол Отан әмірін екі етпеді, кеудесін оққа тосса да, жолды тоқтатпады.
Үш винтовка, екі кездесу
Жұбаназардың жауынгерлік жолы Еуропаның қақ ортасынан өтіп, Шығыстың қиырына дейін ұласты. Ол 2-Украин, 3-Украин және Забайкалье майдандарында атой салды. Соғыс оның денесіне сансыз тыртықтарды «өнеге» қылып салса да, ол ешқашан госпиталь төсегіне таңылған жоқ. Төрт жылда үш винтовканы тоздырып, соғыстың соңғы нүктесін пулемет шүріппесімен қойды.
Тағдырдың қызығын қараңыз, 1945 жылдың көктемінде Румынияның Яссы қаласында ол ойда-жоқта жерлес інісі Әсет Бекмамбетовпен ұшырасады. Жат жерде, оқ пен оттың ортасында туған жердің иісіндей болған бұл кездесу екі жауынгерге де үлкен жігер берді. Кейіннен бұл екі қаһарман Жапонияға қарсы жорықта, Манчжурияның Хайлар стансасында тағы да табысады. Бұл кездесулер олардың достығын мәңгілік бауырластыққа айналдырды.
Қайта оралған бейбіт күн
1946 жылдың наурызында Жұбаназар Байжанов елге аман-есен оралды. Омырауында Германия мен Жапонияны жеңгені үшін алған медальдары жарқырап, туған топырағын басты. Соғыстың ауыр зардабын көрсе де, еңсесін түсірмеді. Қайтадан өзінің сүйікті кәсібіне, №86 бекетке оралып, ұзақ жылдар бойы адал еңбек етті.
Оның «Еңбектегі ерлігі үшін» алған медалі майдандағы ерлігінің бейбіт күндегі жалғасы іспетті еді. Ұлы Төремұрат пен төрт қызын қияға ұшырып, немере-шөбере сүйді.
Жұбаназар Байжановтың өмірі – қазақ халқының қайсарлығы мен төзімділігінің көрінісі. Ол – «Отан үшін отқа түстім» деп айқайламаған, бірақ сол оттың ішінде жүріп бізге бейбіт аспан сыйлаған нағыз жампоз. Бүгінгі ұрпақ осындай аталардың өшпес даңқын мақтан тұтып, есімдерін жүрек төрінде сақтауға тиіс. Ер есімі – ел есінде мәңгілік!
Г.САҚТАПОВА
